Waardoor gaan zo weinig mensen stemmen?

4 Flares Filament.io 4 Flares ×

Nog maar de helft van de kiezers deed 19 maart mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement eind mei zullen dat er nog minder zijn, mogelijk niet meer dan één op de drie.

Hoe komt dit? Eind jaren zeventig deed nog bijna driekwart aan de gemeenteraadsverkiezingen mee en bijna zestig procent aan de Europese. Ook de opkomst bij Tweede-Kamer- en de provinciale verkiezingen was toen veel hoger dan nu.

Achter de redenen die niet-stemmers noemen, ligt een en dezelfde oorzaak: de kans is nihil dat u of ik via verkiezingen ook maar enige invloed hebben. We zijn volstrekt machteloos, want onze stem is er maar één van duizenden of zelfs miljoenen. Hierdoor gaan steeds minder mensen stemmen.

Waarom vroeger zo véél?

De vraag is daarom niet waarom zo weinig mensen gaan stemmen, maar waardoor dat er vroeger zo veel waren. Daarvoor is maar één verklaring: politiek engagement: voor de democratie als systeem, voor een bepaalde politieke stroming, voor een bepaald politicus, voor de samenleving of voor het verkiezingsspektakel als collectief gebeuren. Je wil meedoen of voor jezelf een daad stellen.

europese verkiezingen

Dat engagement is afgelopen decennia vrijwel over de hele linie afgenomen. Zo was in de jaren zestig en zeventig de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog nog vers. “Ik heb vijf jaar niet mogen stemmen, dat is lang genoeg geweest,”  zeiden veel mensen. Griekenland, Spanje en Portugal hadden nog rechtse dictaturen. En een paar honderd kilometer ten oosten van ons stonden tot aan de tanden bewapende legers van communistische dictaturen. De democratie was toen alles behalve vanzelfsprekend.

In de jaren zestig en zeventig was er voor de meeste mensen ook een politieke partij waarmee ze het op bijna alle punten eens waren en die ze daarom trouw bleven. En ze wilden er graag voor naar de stembus. De verschuivingen waren bij de verkiezingen dan ook beperkt.

Doordat we steeds meer per politiek onderwerp zelf ons standpunt zijn gaan bepalen, komen onze meningen tegenwoordig zelden meer (bijna) allemaal met die van één bepaalde politieke partij overeen.  Onze binding met de partij van onze eerste voorkeur is daardoor veel zwakker dan vroeger. We maken meestal ook later een keuze, soms pas op het laatste moment. En wij switchen veel sneller van partij.

Ook het plichtsgevoel tegenover de samenleving is afgenomen, door de afschaffing van de stemplicht in 1970, maar ook doordat plichten uit de mode zijn.

anjerrevolutie

Ten slotte is ook het mobiliserende effect van het grote landelijke verkiezingsspektakel aan het afkalven. De inhoud ervan is voorspelbaar geworden, de formule lijkt bezig zichzelf te overleven, zoals bijna elk tv-format dat vroeg of laat doet. Veel mensen geloven ook steeds minder in die goed voorbereide, ingeblikte statements van de politici.

Aan haar succes ten onder?

Door haar grote succes is de democratie vanzelfsprekend geworden, waardoor ze steeds minder mens mobiliseert. En door de emancipatie van het individu verschillen we met elke partij op belangrijke punten van mening.

Politieke partijen hebben nog wel een manier bedacht om de opkomst op te krikken, namelijk door in een nek-aan-nek-race een andere partij als boeman af te schilderen. De vraag is of daar na de laatste Tweede-Kamerverkiezingen nog iemand intrapt, toen de twee ‘tegenpolen’ niet wisten hoe snel ze met elkaar het bed in moesten duiken.

Bedreiging legitimiteit

Hoe erg is dit alles? Onderzoek wijst er namelijk op dat in ons land niet-stemmers  ongeveer dezelfde partijvoorkeur hebben als wel-stemmers. Daar zit het probleem dus niet. Het probleem is vooral dat als de opkomst erg laag wordt, de legitimiteit van de volksvertegenwoordiging  in gevaar komt.

De vakbonden ervaren dit elke dag: “Hoeveel mensen vertegenwoordigen jullie eigenlijk van het totale aantal werknemers?” Vooral het Europees Parlement loopt het gevaar ook in zo’n situatie terecht te komen.

poetin

 

De redding voor verkiezingen

Wat kunnen we hieraan doen? Met kunst- en vliegwerk proberen de opkomst te bevorderen, blijkt weinig zin te hebben. Bovendien mobiliseer je daarmee minder gemotiveerde kiezers en dat zijn niet de kiezers die zich goed over de politieke hot-issues informeren, waardoor ze bovengemiddeld gevoelig zijn voor stemmingsmakerij en manipulatie.

Daarom moet de redding van buiten komen, van bedreigers van onze vrijheid, gelijkheid en democratie. En die zijn inmiddels op het toneel verschenen, in de persoon van Geert Wilders en Vladimir Vladimirovitsj Poetin. Dank, dank, dank! De wal is begonnen het schip te keren.

4 Flares Twitter 2 Facebook 1 LinkedIn 1 Google+ 0 Pin It Share 0 Email -- Filament.io 4 Flares ×

Reacties

Loading Facebook Comments ...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *